دی ۱۲, ۱۳۹۴ / چندرسانه‌ای سرمقاله ها

التزام به فرامین حکومتی،تفسیر حداقلی یا حداکثری؟

پاسخ رهبر معظم به استفتاء (معنای التزام به ولایت فقیه) موجی از تفاسیر مختلف رسانه‌ای را به همراه داشت و آنچنان حساسیتی بر انگیخته شد که گویا اتفاق نو ظهوری افتاده و نظریه جدیدی ابداع شده است.
پاسخ مذکور اگرچه کوتاه بود اما گریزی به جایگاه نظری ولایت فقیه داشت و همچنین تصریح به ملاک التزام عملی بود. اشاره ایشان به جایگاه نظری نکته جدیدی نبود بلکه همه کسانی که در تاریخ فقه شیعه متعرض بحث ولایت فقیه شده اند، چنین نظریه را ارائه داده اند،بنابراین مفهوم مورد اشاره در پاسخ معظم له نه تعریف حداقلی در مقیاس تعاریف بزرگان شیعه است و نه تعریف حداکثری است بلکه عین مفهومی است که علمای گذشته نیز تصریح داشته اند.
اما به نظر نگارنده آنچه در این پاسخ، نو و جدید است؛تفسیری است که معظم له از معیار التزام عملی ارایه می‌دهند و به لحاظ اینکه این نظر گاه می‌تواند آثار سیاسی و اجتماعی بسیاری به همراه داشته باشد، مناسب است که بیشتر از این به آن پرداخته شود. اصولا التزام به ولایت فقیه به دو گونه قابل تصور است؛اول التزام نظری دوم التزام عملی.
مقام معظم رهبری در این پاسخ تصریح دارند که ملاک ولایت پذیری، التزام عملی است و میزان اعتقاد افراد به ولایت فقیه که به صورت طبیعی مسئله‌ای شخصی است و غیر قابل سنجش می‌باشد، نمی‌تواند ملاک داوری بحساب آید.آنچه مهم است، التزام عملی می‌باشد.اما التزام عملی خود نیز شامل قرائت (التزام حد اکثری و التزام حد اقلی) می‌باشد.
التزام عملی حد اکثری عبارتست از اینکه ولی فقیه محور، قله و چشم انداز حرکت قرارگیرد و با سرانگشت اشاره ی ایشان حرکت و موضع گیری صورت پذیرد، به گونه‌ای که انسان هر جا قدم می‌نهد در راستای کمک به آرمان، منویات و تدابیر ولی امر باشد و در رفتار فردی و اجتماعی او کوچک ترین زاویه‌ای بر خلاف آن چشم انداز و قله مرتفع مشاهده نشود و هر چه ولی فقیه تصریح یا اشاره می‌کند، خواه مولوی باشد،خواه ارشادی(امر باشد یا در خواست ) به آن متعهد و ملتزم باشد .بنا بر این التزام حد اکثری لوازم وشاخص‌هایی دارد
۱ – تسلیم قلبی : التزام حد اکثری تسلیم قلبی را نیز لازم دارد به این معنا که در دل تشکیک و تردید به خود راه نمی‌دهد
۲ – پذیرش مجموعی : التزام حد اکثری آنست که شخص در برابر فرامین، دستورات، رهنمود‌ها، تدابیر و انتظارات ولی فقیه،گزینشی عمل نکند و اگر به همه خواسته‌های ولی فقیه یکجا ملتزم بود، التزام عملی پیدا می‌کند.
۳- همراهی کامل : التزام حد اکثری وقتی محقق می‌شود که تمام عرصه‌های زندگی انسان را در بر گیرد و همه حرکت‌ها و جهت گیری هایش مبتنی بر محوریت ولی فقیه باشد
اما التزام عملی حد اقلی : عبارت از عمل به فرامین حکومتی است آنچنان که در پاسخ رهبر معظم تصریح گردیده است
مطابق این تفسیر ممکن است شخص از نگاه نظری در اردوگاه معتقدین به نظریه ولایت فقیه قرار نگیرد اما با التزام عملی به فرامین حکومتی، در دایره ولایت پذیری قرار می‌گیرد یا ممکن است فرد نسبت به آراء و دیدگاه‌های ولی فقیه اعتقاد دیگری داشته باشد و یا دچار تردید باشد اما به لحاظ اینکه خود را ملتزم به رعایت فرامین حکومتی می‌داند او نیز ضد ولایت فقیه خوانده نمی‌شود.
حتی ممکن است شخصی با دیدگاه و خواسته‌های ولایت فقیه که به مرحله صدور امر حکومتی نرسیده است مخالف باشد اما به دلیل التزام وی به اوامر حکومتی، در زمره مخالفین ولی فقیه قلمداد نمی‌شود با این توصیف باید گفت که پاسخ مذکور در حوزه التزام عملی، قرائتی حداقلی از التزام به ولایت فقیه است و دایره وسیعی از (افراد که در نگاه بسیاری از مدعیان، جزو مخالفین ولایت فقیه قلمداد می‌شدند) را از این بر چسب می‌رهاند و آنان را در دایره موافقین قرار می‌دهد . جالب اینکه شرط التزام حد اقلی به فرامین حکومتی حاکم مختص مملکت ایران نیست بلکه تمامی نظام‌های مردم سالار و به اصطلاح دموکراتیک نیز چنین ملاکی را دارا می‌باشند .در جامعه آمریکا هر کس میتواند هر نظر و قرائتی داشته باشد اما وقتی رئیس جمهور،فرمان حکومتی صادر می‌کند، هیچ کس حق مخالفت ندارد و پذیرش فرامین حکومتی در حقیقت پذیرش قانون اساسی آن کشور به حساب می‌آید به هر حال به نظر می‌رسد تفسیر جدید که در پاسخ مورد اشاره ارایه گردیده است اگر به درستی تبیین و تفسیر شود، می‌تواند فصلی نو در رفتار سیاسی جامعه ایران را رقم زند و حتی آرایش سیاسی جدیدی را به همراه آورد.
محمدعلی وکیلی